Cúng rằm tháng 7 năm 2019: chọn ngày, chuẩn bị lễ và trình tự thực hiện

Cúng rằm tháng 7 để làm gì?

Trong phong tục dân gian Việt Nam, tháng 7 âm lịch thường được gọi là tháng cô hồn. Một tích truyện phổ biến kể rằng từ mùng 1 tháng 7, Quỷ Môn Quan mở cửa để các vong hồn trở về dương gian; đến sau ngày rằm, cánh cửa này đóng lại. Đây là quan niệm tín ngưỡng dân gian, không phải dữ kiện có thể kiểm chứng bằng lịch pháp hay khoa học.

Lễ cúng rằm tháng 7 vì thế thường mang hai lớp ý nghĩa. Một mặt, gia đình làm lễ theo niềm tin tâm linh và phong tục truyền thống. Mặt khác, đây là dịp tưởng nhớ ông bà, tổ tiên và những người đã khuất, thể hiện tinh thần “uống nước nhớ nguồn”.

Tháng 7 âm lịch cũng gắn với lễ Vu Lan báo hiếu trong Phật giáo và đời sống văn hóa Việt Nam. Vu Lan thường được nhắc đến vào ngày 15 tháng 7 âm lịch, có thể thực hiện tại nhà hoặc ở chùa. Lễ Vu Lan, lễ cúng gia tiên và lễ cúng chúng sinh có thể diễn ra trong cùng ngày, nhưng nên tách thời điểm và mục đích của từng nghi lễ để tránh nhầm lẫn.

Năm 2019 nên cúng rằm tháng 7 vào ngày nào?

Tư liệu gốc nêu ba ngày thường được lựa chọn để làm lễ trước chính rằm:

Trong ba ngày trên, tư liệu gốc đánh giá ngày 11 tháng 7 âm lịch, tương ứng ngày 11/8/2019 dương lịch, là lựa chọn thuận tiện nhất vì rơi vào Chủ nhật. Gia đình có thể có thêm thời gian mua sắm, nấu lễ và thực hiện nghi thức mà không quá vội vàng.

Lý do dân gian thường làm lễ trước ngày 15 tháng 7 âm lịch là quan niệm cho rằng sau nửa đêm ngày rằm, Quỷ Môn Quan đóng lại. Theo cách lý giải này, cúng sớm giúp người đã khuất hoặc các vong linh có thời gian thụ hưởng lễ vật. Đây là niềm tin truyền thống, không phải quy định bắt buộc áp dụng cho mọi gia đình.

Có nhất thiết phải cúng đúng ngày được cho là tốt không?

Không. Thời điểm làm lễ còn phụ thuộc vào phong tục địa phương, điều kiện sinh hoạt và thời gian của từng gia đình. Nếu không thể làm vào ngày 11, 13 hoặc 14 tháng 7 âm lịch, gia đình có thể chọn một thời điểm phù hợp trước ngày chính rằm.

Một cách thực tế là ưu tiên theo thứ tự sau:

1. Chọn ngày gia đình có đủ thời gian và người chủ lễ giữ được tâm thế bình tĩnh.
2. Nếu có nhiều lựa chọn, cân nhắc các ngày trước chính rằm như 11, 13 hoặc 14 tháng 7 âm lịch.
3. Kiểm tra lại ngày âm, ngày dương bằng lịch đáng tin cậy trước khi ghi trên bài khấn hoặc chuẩn bị lễ.
4. Không vì cố chọn ngày “đẹp” mà làm lễ trong trạng thái cập rập, thiếu lễ vật hoặc mất an toàn khi đốt vàng mã.

Cúng rằm tháng 7 vào giờ nào?

Tư liệu không đưa ra một giờ bắt buộc. Theo quan niệm được lưu truyền, lễ cúng rằm tháng 7 tại gia nên tiến hành vào ban ngày. Cách này được phân biệt với lễ cúng chúng sinh, vốn thường được thực hiện vào buổi chiều tối hoặc khi trời đã tắt nắng.

Gia đình nên chọn khoảng thời gian mọi người có thể tập trung, không phải vội đi làm hoặc di chuyển ngay sau khi thắp hương. Nếu thực hiện nhiều lễ trong cùng ngày, cần sắp xếp riêng từng mâm và từng thời điểm theo phong tục gia đình hoặc hướng dẫn của nơi thờ tự.

Mâm cúng rằm tháng 7 cần những gì?

Mâm lễ không có một danh sách cố định cho mọi nhà. Có thể chuẩn bị theo điều kiện thực tế, nhưng những lễ vật thường được nhắc đến gồm:

Hoa quả tươi. Nước sạch. Vàng mã theo phong tục gia đình. Món chay hoặc món mặn tùy mục đích của mâm lễ.

Nếu có mâm cúng dâng Phật, lễ vật phải là đồ chay. Không nên dùng chung nguyên tắc của mâm cúng gia tiên hoặc mâm cúng chúng sinh để áp dụng cho ban Phật.

Checklist nhanh trước khi bày lễ:

Xác định rõ mâm lễ dành cho Phật, gia tiên hay chúng sinh. Chọn thực phẩm sạch, còn nguyên trạng và phù hợp với mục đích cúng. Chuẩn bị nước sạch, hoa quả và các vật phẩm cần thiết trước giờ hành lễ. Đặt mâm ở vị trí sạch sẽ, chắc chắn, tránh gần vật dễ cháy. Nếu hóa vàng, thực hiện ở nơi thông thoáng và tuân thủ quy định an toàn phòng cháy.

Trình tự thực hiện lễ tại nhà

Trước khi làm lễ, người chủ lễ nên tắm rửa, thay quần áo sạch sẽ và ăn mặc chỉnh tề. Sau đó, bày lễ ngay ngắn, kiểm tra lại các vật phẩm rồi thắp hương.

Trong thời gian hành lễ, cần giữ thái độ nghiêm túc, thành kính, không cười đùa hoặc nói năng cợt nhả. Gia đình có thể đọc bài khấn phù hợp với nghi lễ của mình, nhưng không nên xem việc thuộc lòng từng câu chữ là điều kiện duy nhất để thể hiện lòng thành.

Sau khi hương tàn hoặc hoàn tất thời gian gia đình thường quy ước, dọn lễ theo phong tục. Đồ ăn nên được bảo quản hợp vệ sinh; vàng mã chỉ đốt khi được phép và phải kiểm soát hoàn toàn lửa, tro nóng.