Halloween bắt nguồn từ đâu? Bí ngô, hóa trang và những trò chơi quen thuộc

Halloween diễn ra vào ngày nào và tên gọi có nghĩa gì?

Halloween được tổ chức vào tối 31 tháng 10 hằng năm. Tên gọi này thường được giải thích là dạng rút gọn của “All Hallows’ Eve”, nghĩa là đêm trước Lễ Các Thánh trong Kitô giáo. Cách viết lịch sử thường gặp là Hallowe’en, nhưng Halloween là dạng viết hiện đại phổ biến trong tiếng Anh.

Không nên hiểu Halloween là một lễ hội có tuổi đời chính xác 6.000 năm hay bắt đầu từ một năm cụ thể. Các tài liệu lịch sử thường liên hệ lễ này với Samhain, một thời điểm chuyển mùa trong văn hóa Gaelic, rồi với các ngày lễ Kitô giáo tưởng niệm người đã khuất. Vì vậy, phần “nguồn gốc” có nhiều lớp và không thể quy về một mốc duy nhất.

Vì sao bí ngô trở thành biểu tượng Halloween?

Câu chuyện dân gian về Jack keo kiệt kể rằng Jack bị cả thiên đàng và địa ngục từ chối, phải lang thang trong đêm với một chiếc đèn làm từ củ cải rỗng có đặt nến bên trong. Người Ireland và một số cộng đồng châu Âu từng khắc củ cải, củ cải đường hoặc các loại củ lớn thành mặt quỷ để làm đèn xua điều dữ.

Khi phong tục này theo người di cư sang Bắc Mỹ, bí ngô dần thay thế củ cải vì quả lớn, dễ khoét và phổ biến hơn. Do đó, củ cải mới là vật liệu ban đầu trong nhiều phiên bản câu chuyện, còn bí ngô là biểu tượng đã được củng cố tại Mỹ và Canada.

Nếu muốn làm đèn an toàn tại nhà, hãy dùng bí ngô sạch, dao có cán chắc, đặt nến điện thay cho nến thật và để đèn trên bề mặt phẳng, xa rèm, giấy, trẻ nhỏ và vật nuôi. Súp bí ngô cũng thường xuất hiện trong các thực đơn mùa thu, nhưng không phải món ăn bắt buộc của Halloween ở mọi quốc gia.

Trò đớp táo có nguồn gốc và ý nghĩa gì?

Apple bobbing, còn gọi là đớp táo, là trò người chơi dùng miệng lấy táo trong chậu nước mà không dùng tay. Một biến thể khác là treo bánh phủ mật mía hoặc siro để người chơi cắn lấy. Các trò này phù hợp với không khí hội hè, nhưng cách chơi nên được điều chỉnh để tránh sặc, va chạm hoặc dùng chung nước và đồ ăn không vệ sinh.

Táo gắn với lễ hội mùa thu và nữ thần Pomona trong văn hóa La Mã, dù mối liên hệ trực tiếp giữa nghi lễ cổ này với Halloween hiện đại thường được kể lại qua truyền thuyết dân gian hơn là một chuỗi bằng chứng lịch sử liền mạch. Những chuyện như người độc thân lấy được táo sẽ sớm kết hôn, nhìn thấy người bạn đời tương lai trong gương khi gọt vỏ táo, hay đoán chữ cái đầu tên người yêu từ vỏ táo đều nên xem là bói vui.

Một chi tiết biểu tượng thường được nhắc đến là khi bổ ngang quả táo, hạt tạo thành hình ngôi sao năm cánh. Đây là cách diễn giải biểu tượng, không phải bằng chứng cho một nghi lễ Halloween thống nhất ở châu Âu.

Vì sao mọi người hóa trang thành ma quỷ?

Hóa trang trong Halloween hiện đại có thể liên quan đến nhiều tập tục. Ở châu Âu thời Trung cổ, có phong tục người nghèo hoặc giáo dân đi xin bánh và cầu nguyện cho người đã khuất trong các ngày tưởng niệm linh hồn. Từ đó hình thành những thực hành tương tự “xin đồ ăn”, về sau biến đổi thành tục trẻ em gõ cửa xin kẹo ở Bắc Mỹ.

Trong các cách giải thích khác, người Celt tin rằng ranh giới giữa người sống và người chết trở nên mong manh vào thời điểm chuyển mùa. Hóa trang thành nhân vật đáng sợ được cho là cách hòa lẫn hoặc tránh bị các linh hồn nhận ra. Đây là lớp diễn giải dân gian, không nên trình bày như một sự thật duy nhất đã được chứng minh.

Phù thủy, mèo đen và chổi bay cũng là bộ hình ảnh quen thuộc của Halloween. Truyện dân gian từng gắn mèo đen với phù thủy; hình ảnh chổi bay có thể bắt nguồn từ quá trình văn hóa đại chúng phóng đại chiếc gậy hoặc chổi của người phụ nữ nghèo bị quy kết là phù thủy. Các mẹo mặc trái quần áo, đi giật lùi để gặp phù thủy lúc nửa đêm chỉ là truyền thuyết.

Halloween có giống Rằm tháng Bảy ở Việt Nam không?

Điểm tương đồng dễ thấy là cả hai đều có lớp ý nghĩa tưởng niệm người đã khuất và nhắc người sống hướng đến lòng thương cảm. Tuy nhiên, Halloween, All Souls’ Day và phong tục cúng cô hồn ở Việt Nam hình thành trong những bối cảnh tôn giáo, lịch sử và nghi lễ khác nhau. Không nên gọi chúng là cùng một ngày lễ hay khẳng định chúng có chung nguồn gốc.

Với người Việt tham gia Halloween, có thể xem đây là dịp vui chơi, hóa trang, kể chuyện văn hóa và nhắc về người đã mất theo cách phù hợp với gia đình. Phần phong tục và tín ngưỡng nên được tiếp nhận như tham khảo, không phải quy tắc bắt buộc.

Những hình ảnh khác thường xuất hiện trong Halloween

Chim cú, nhện, mạng nhện, mèo đen, phù thủy và lửa thường xuất hiện trong trang trí vì liên tưởng đến đêm tối, nghĩa địa, điều bí ẩn hoặc các câu chuyện dân gian. Quan niệm “nhìn thấy nhện là linh hồn người thân đã mất đang dõi theo” là một niềm tin kể truyền, không có cơ sở để kiểm chứng như một sự kiện thực tế.

Tổ chức Halloween ở Việt Nam cần lưu ý điều gì?

Halloween diễn ra vào tối 31 tháng 10 theo lịch dương; các câu chuyện về Samhain, Kitô giáo, Pomona, Jack hay phù thủy thuộc những lớp lịch sử và dân gian khác nhau, không nên gộp thành một nguồn gốc duy nhất. Khi tổ chức cho trẻ em, nên dùng nến điện thay nến thật, chọn đạo cụ không có cạnh sắc, kiểm tra thành phần bánh kẹo và luôn có người lớn giám sát khi vui chơi. Nếu cho trẻ hóa trang hoặc đi xin kẹo, cần tránh làm phiền khu dân cư, không để trẻ tự đi ngoài đường ban đêm và tôn trọng không gian tín ngưỡng của cộng đồng. Các sự kiện tại Việt Nam có thể thay đổi theo từng địa điểm.