Black Friday là ngày gì? Nguồn gốc và cách mua sắm tỉnh táo

Black Friday là ngày gì?

Black Friday là tên gọi phổ biến của ngày thứ Sáu ngay sau Lễ Tạ Ơn tại Mỹ. Lễ Tạ Ơn được tổ chức vào thứ Năm lần thứ tư của tháng 11, vì vậy Black Friday thường rơi vào khoảng ngày 23-29/11. Từ một mốc mua sắm tại Mỹ, sự kiện này đã lan sang nhiều thị trường, trong đó có Việt Nam, qua các chương trình bán hàng trực tuyến và tại cửa hàng.

Tên gọi có sắc thái tiêu cực vì từ "black" thường được hiểu là "đen tối". Một số đơn vị từng muốn dùng tên "Big Friday" để tạo cảm giác thuận lợi hơn cho kinh doanh, nhưng cách gọi này không thay thế được Black Friday.

Vì sao Black Friday xuất hiện?

Năm 1939, Tổng thống Mỹ Franklin D. Roosevelt chịu sức ép phải chuyển Lễ Tạ Ơn từ thứ Năm cuối cùng sang thứ Năm lần thứ tư của tháng 11. Mục tiêu là kéo dài mùa mua sắm trước Giáng sinh, qua đó hỗ trợ nhu cầu tiêu dùng trong bối cảnh kinh tế khó khăn. Thay đổi này được công nhận chính thức vào năm 1941.

Tuy vậy, Black Friday chưa lập tức trở thành khái niệm nổi bật. Khoảng một thập kỷ sau, tên gọi mới được biết đến rộng rãi hơn. Nguồn gốc chính xác của cụm từ vẫn còn nhiều cách giải thích.

Một cách giải thích gắn tên gọi với Philadelphia vào thập niên 1950 và 1960. Khi người dân từ vùng ngoại ô đổ vào thành phố mua sắm, đám đông lớn gây tắc nghẽn giao thông và tạo áp lực cho lực lượng chức năng. Theo cách hiểu này, "Black Friday" ban đầu mô tả một ngày hỗn loạn thay vì một ngày hội giảm giá.

Cách giải thích khác liên quan đến sổ sách kế toán. Doanh nghiệp thường dùng mực đỏ để ghi khoản lỗ và mực đen để ghi lợi nhuận. Vì Black Friday có thể tạo doanh số lớn, cụm từ này dần được diễn giải theo nghĩa doanh nghiệp chuyển sang trạng thái "in the black", tức có lãi. Đây là cách giải thích phổ biến trong văn hóa kinh doanh, nhưng không nên xem là kết luận duy nhất về lịch sử tên gọi.

Black Friday có ý nghĩa gì với người mua và doanh nghiệp?

Với người tiêu dùng, Black Friday mở ra cơ hội mua hàng với giá thấp hơn trong thời gian ngắn. Các chương trình thường có sự tham gia của nhiều phân khúc, từ hàng bình dân đến thương hiệu cao cấp. Tuy nhiên, giảm giá không tự động đồng nghĩa với chất lượng tốt hoặc giá cuối cùng rẻ nhất.

Với doanh nghiệp bán lẻ, đây là mốc khởi đầu mùa mua sắm Giáng sinh và là dịp thúc đẩy doanh số. Hàng tồn, sản phẩm theo mùa hoặc các gói bán kèm có thể được đưa vào chương trình. Vì vậy, người bán cần công khai tình trạng hàng hóa; không nên dùng Black Friday để đẩy sản phẩm lỗi, lỗi mốt, khó bán hoặc hàng lẻ size mà không thông báo rõ.

Black Friday cũng gây tranh luận. Tại một số nơi, cảnh chen lấn, tranh giành hàng hóa và giao thông quá tải từng làm phát sinh nguy cơ chấn thương, mất an toàn hoặc xung đột. Những người phản đối tiêu dùng quá mức từng kêu gọi tổ chức "No Shopping Day", tức ngày không mua sắm, để phản biện văn hóa mua hàng theo phong trào.

Làm gì để mua Black Friday không bị hớ?

Một quy trình ngắn giúp giảm quyết định bốc đồng:

1. Lập danh sách trước: ghi rõ món cần mua, số lượng và ngân sách tối đa.
2. Ghi giá tham chiếu: kiểm tra giá của cùng sản phẩm ở vài thời điểm hoặc vài kênh trước ngày giảm.

1. Kiểm tra người bán: ưu tiên gian hàng có thông tin pháp lý, đánh giá có nội dung cụ thể và chính sách đổi trả dễ đọc.
2. Kiểm tra hàng trước khi thanh toán: đối chiếu phiên bản, kích thước, màu, phụ kiện, tình trạng mới hoặc đã qua sử dụng.
3. Lưu bằng chứng: giữ ảnh chụp giá, mô tả, đơn hàng và điều kiện đổi trả nếu cần khiếu nại.

Checklist quyết định nhanh:

Ba lỗi thường gặp là chỉ nhìn phần trăm giảm, mua vì đồng hồ đếm ngược và bỏ qua tổng chi phí. Một sản phẩm giảm 50% nhưng giá tham chiếu bị nâng trước đó, phí vận chuyển cao hoặc không đổi trả được chưa chắc là lựa chọn tốt.

Black Friday ở Việt Nam có giống ở Mỹ không?

Không hoàn toàn. Ở Việt Nam, Black Friday thường được dùng như tên của một mùa hoặc chiến dịch khuyến mại kéo dài nhiều ngày, thay vì chỉ diễn ra trong một ngày. Thời gian, mức giảm, sản phẩm tham gia và điều kiện áp dụng phụ thuộc từng nhà bán hàng. Người mua nên xem ngày bắt đầu, ngày kết thúc và điều khoản cụ thể của từng chương trình.

Cần nhớ gì trước khi săn ưu đãi Black Friday?

Black Friday là ngày thứ Sáu ngay sau Lễ Tạ Ơn tại Mỹ, thường nằm trong khoảng 23–29/11 và mở đầu mùa mua sắm cuối năm. Đây chủ yếu là một mốc văn hóa, thương mại, không phải ngày xui rủi hay ngày có ý nghĩa tâm linh. Trước khi mua, hãy so sánh giá với thời điểm trước khuyến mãi, kiểm tra uy tín người bán, đọc kỹ điều kiện áp dụng, phí vận chuyển và phụ phí. Cũng nên xem chính sách đổi trả, bảo hành, thời hạn giao hàng và giá thanh toán cuối cùng. Mức giảm và sản phẩm tham gia có thể khác nhau giữa từng cửa hàng, từng thời điểm; vì vậy, ưu đãi lớn chưa chắc đồng nghĩa với giá tốt.