Văn hóa ăn uống trên thế giới: Những điều nên biết trước khi dùng bữa

Vì sao cần tìm hiểu quy tắc ăn uống địa phương?

Một hành động bình thường ở Việt Nam có thể mang ý nghĩa khác ở Nhật Bản, Trung Quốc hoặc Trung Đông. Cắm đũa vào bát cơm, dùng tay trái để ăn hay yêu cầu thêm gia vị đều có thể bị xem là thiếu lịch sự trong một số bữa ăn.

Các quy tắc dưới đây gồm cả phép lịch sự, thói quen ẩm thực và điều cấm kỵ dân gian. Chúng không đại diện tuyệt đối cho mọi người trong một quốc gia. Thành phố, vùng miền, tôn giáo, nhà hàng và gia đình có thể có cách ứng xử khác nhau.

Ở Việt Nam, những hành động nào thường bị xem là kiêng kỵ?

Người Việt thường tránh cắm đũa đứng giữa bát cơm vì hình ảnh này gợi liên tưởng đến bát cơm cúng hoặc nghi lễ dành cho người đã mất. Trong quan niệm tâm linh dân gian, hành động đó còn bị cho là có thể dẫn dụ điều không may vào nhà.

Nhiều gia đình cũng nhắc con cháu không gõ hoặc khua bát đũa. Cách giải thích truyền thống cho rằng âm thanh này có thể gọi ma đói và mang vận xui đến gia đình.

Khi gắp thức ăn cho người khác, nên xoay đầu đũa hoặc dùng dụng cụ riêng để bảo đảm vệ sinh. Không nên chuyền thức ăn bằng đầu đũa đang đưa vào miệng.

Mẹo áp dụng nhanh: nếu chưa biết quy tắc của một gia đình, hãy chờ chủ nhà bắt đầu, dùng muôi hoặc đũa gắp chung nếu có, và tránh đặt đũa dựng đứng trong bát.

Nhật Bản và Hàn Quốc coi trọng phép lịch sự như thế nào?

Khi ăn nigiri, thực khách thường được khuyên ăn trọn miếng thay vì cắn thành nhiều phần. Nếu chấm nước tương, nên hạn chế để phần cơm tiếp xúc quá nhiều vì có thể làm thay đổi hương vị. Nigiri có thể được ăn bằng tay sạch; không nhất thiết phải dùng đũa.

Wasabi thường đã được đầu bếp đặt sẵn trong nigiri, vì vậy không cần tự ý cho thêm. Với ramen, nên thưởng thức món ăn theo cách nhà hàng phục vụ thay vì tự ý thêm hoặc bớt nguyên liệu. Cắm đũa vào bát cơm cũng là điều nên tránh ở Nhật Bản vì gợi liên tưởng đến nghi thức tang lễ.

Ở Hàn Quốc, khi nhận rượu từ người lớn tuổi, nên đưa cả hai tay để thể hiện sự tôn trọng. Khi uống, người trẻ thường quay đầu sang bên và uống kín đáo thay vì uống trực diện trước người lớn.

Philippines và Thái Lan dùng dụng cụ ăn uống ra sao?

Philippines không phải quốc gia châu Á nào cũng phổ biến đũa trong bữa ăn. Vì vậy, khi dùng bữa tại đây, đừng mặc định rằng nhà hàng sẽ phục vụ đũa hoặc chủ nhà sẽ chờ bạn yêu cầu dụng cụ này.

Ở Thái Lan, có thể dùng dĩa để đẩy thức ăn lên thìa, nhưng thường không dùng dĩa để đưa cơm trực tiếp vào miệng. Một ngoại lệ thường được nhắc đến là các món gạo nếp dính ở miền Bắc và Đông Bắc, vốn có cách ăn linh hoạt hơn.

Đũa tại Thái Lan chủ yếu dùng cho các món mì. Với cà ri hoặc món ăn kèm cơm, thìa và dĩa thường thuận tiện hơn.

Trung Quốc có những phép lịch sự nào đáng chú ý?

Không nên dùng đũa gõ vào bát, bàn hoặc tự đập hai chiếc đũa vào nhau. Quan niệm truyền thống liên hệ hành động này với người đi xin ăn, nên có thể bị xem là bất lịch sự.

Trong bữa dim sum, khi được rót trà, một số nơi dùng động tác gõ nhẹ ba ngón tay lên mặt bàn để thay lời cảm ơn. Tập quán này không áp dụng cứng nhắc ở mọi vùng, vì vậy hãy quan sát người cùng bàn.

Khi gắp thức ăn, nên đặt thức ăn vào bát rồi mới đưa lên miệng. Nếu gắp cho người khác, hãy đảo đầu đũa hoặc dùng đũa gắp chung. Không nên tự ý thêm nước tương vào cơm chiên nếu món đã được nêm vừa đủ.

Tại một số khu vực miền Nam Trung Quốc, trong đó có đại lục và Hồng Kông, người ăn cá có thể tránh lật con cá sau khi ăn hết một mặt. Quan niệm dân gian cho rằng việc lật cá gợi hình ảnh lật thuyền, không thuận lợi cho ngư dân hoặc người làm ăn. Đây là tập quán mang tính vùng miền và tín niệm, không phải quy định chung.

Châu Âu và châu Mỹ có những thói quen nào dễ gây chú ý?

Chile chịu ảnh hưởng mạnh của văn hóa ăn uống Tây Âu. Trong bối cảnh trang trọng, thực khách thường dùng dao và dĩa thay vì ăn trực tiếp bằng tay.

Ở Pháp, bánh mì thường được dùng kèm pho mát vào giữa hoặc cuối bữa, không nhất thiết được xem là món khai vị. Tại Anh, một truyền thống trong tiệc được nhắc đến là chọn món theo thứ tự từ phía bên trái trước. Tuy nhiên, trong nhà hàng hiện đại, hãy ưu tiên hướng dẫn của chủ tiệc hoặc nhân viên phục vụ.

Ở Italy, cappuccino thường được uống vào buổi sáng. Một số người tránh uống sau khoảng 3 giờ chiều vì lo ngại ảnh hưởng tiêu hóa, nhưng đây chủ yếu là thói quen văn hóa và quan niệm ẩm thực. Với pizza, thực khách không nên mặc định yêu cầu thêm phô mai parmesan, vì ở một số nơi điều này bị xem là không phù hợp với món đã được đầu bếp hoàn thiện.

Tại Nga, việc không dùng chung một cốc được coi trọng vì lý do vệ sinh. Nếu ai đó mời bạn uống chung, hành động này có thể thể hiện sự thân thiết hoặc tin tưởng, nhưng bạn vẫn có thể lịch sự từ chối nếu không thoải mái.

Trong một số bữa tiệc truyền thống ở Georgia, bang của Mỹ, người dự tiệc thường không nhâm nhi rượu vang mà cùng nâng ly và uống cạn để thể hiện sự tôn trọng chủ nhà. Tập quán này chỉ phù hợp trong đúng bối cảnh của buổi tiệc.

Tacos ở Mexico thường được ăn bằng tay. Dùng dao và dĩa không phải lúc nào cũng sai, nhưng trong bối cảnh bình dân, cách ăn này có thể bị nhìn nhận là kiểu cách hoặc không tự nhiên.

Khi nào nên dùng tay phải ở Trung Đông, Ấn Độ và một số nước châu Phi?

Trong nhiều cộng đồng ở Trung Đông, Ấn Độ và một số nước châu Phi, tay phải được dùng để ăn hoặc nhận thức ăn. Tay trái gắn với các hoạt động vệ sinh cá nhân nên có thể bị xem là không sạch khi chạm vào thức ăn hoặc bàn ăn.

Tập quán này khác nhau theo tôn giáo, gia đình và địa phương. Nếu dùng bữa chung, hãy rửa tay, quan sát cách mọi người ăn và hỏi nhẹ nhàng khi cần. Không nên biến một quy tắc của cộng đồng này thành nhận xét áp dụng cho toàn bộ khu vực.

Làm gì để tránh thất lễ khi dùng bữa ở nước ngoài?

Quy tắc ăn uống thay đổi theo quốc gia, vùng miền và bối cảnh gia đình. Trước khi bắt đầu, hãy quan sát chủ nhà hoặc người lớn tuổi; dùng dụng cụ gắp chung nếu có, không tự ý thêm gia vị vào món truyền thống và hỏi trước khi dùng tay hoặc xin dụng cụ khác. Một số điều cần nhớ là không cắm đũa vào bát cơm, nhận rượu bằng hai tay ở Hàn Quốc, dùng đũa chủ yếu khi ăn mì tại Thái Lan và ưu tiên tay phải trong một số cộng đồng Trung Đông, Ấn Độ. Các kiêng kỵ như lật cá hay uống cappuccino sau một thời điểm nhất định có thể khác nhau theo địa phương; khi chưa chắc, hãy hỏi người bản xứ cách dùng món.